Το πεδίο της τεχνολογίας και των εκπαιδευτικών προγραμμάτων είναι αδιαμφισβήτητα μια νέα ισχυρή τάση, η οποία πλέον έχει λάβει διαστάσεις μαζικής προσφοράς και κατανάλωσης και στην εκπαίδευση. Η νέα κοινωνική πραγματικότητα ορίζει τη χρήση της τεχνολογίας όχι μόνο σαν θεμελιώδη δεξιότητα επιβίωσης και αυτονομίας, αλλά και ως προσόν που δίνει στο άτομο ταυτότητα, ενώ αποτελεί και προϋπόθεση κοινωνικής ένταξης στις ομάδες των συνομηλίκων.

Τι συμβαίνει αλήθεια; Το σίγουρο είναι ότι οι τάσεις στην εκπαίδευση προκύπτουν από την ανθρώπινη ανάγκη, ο άνθρωπος δηλαδή επιθυμεί να μάθει εκείνο που έχει νόημα για εκείνον. Παντού ακούμε για προγράμματα τεχνολογίας, εργαστήρια με αντικείμενο την τεχνολογία ή τη ρομποτική. Από την άλλη, τα παιδιά από τις πολύ μικρές ηλικίες δείχνουν ένα έντονο ενδιαφέρον για τις ηλεκτρονικές συσκευές και η εξοικείωση μαζί τους είναι σαν να υπάρχει μια νομοτελειακή σχέση του αντικειμένου με την ύπαρξη και τη λειτουργία τους.

Ο γενικός προσανατολισμός στη σύγχρονη εκπαίδευση είναι η κριτική σκέψη ανεξάρτητα αν τελικά το Σχολείο το πετυχαίνει. Και πώς να γνωρίζουμε βέβαια «αν» και «τι» πετυχαίνει, αφού η αξιολόγηση είναι άγνωστη και επικίνδυνη λέξη για την ελληνική εκπαίδευση. Αλλά αυτό είναι ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο.

Κι εδώ θα σταθώ στο σημαντικό ρόλο του εκπαιδευτικού. Είδα και διαπίστωσα μέσα από τη δική μου επαγγελματική δραστηριότητά, η οποία «μ’ έβαλε» μέσα σε αρκετές τάξεις σχολείων και ειδικά νηπιαγωγείων, ότι στα σχολεία μας η επικρατούσα συνθήκη είναι η απουσία της διδακτικής πάνω στην επίλυση προβλήματος, όπως ότι δεν υπάρχουν η επεξεργασία και οι στρατηγικές του παιδιού, αλλά μόνο manuals για το σωστό και το λάθος από το δάσκαλο. Δεν υπάρχει ελιγμός, διαχείριση, ανάπτυξη συζήτησης. Κι αυτή γίνεται προσχηματικά επειδή θέλουμε να καταλήγει στον τρόπο που σκεφτόμαστε εμείς οι ενήλικες. Το θέμα φυσικά δεν είναι μόνο πώς θα εκμαιεύσουμε ερωτήσεις και απαντήσεις, αλλά πού θα τις πάμε αυτές, τι θα κάνουμε μ’ αυτές. Τα παιδιά πρέπει να «μάθουν», αλλά καλλιεργώντας τις δικές τους στρατηγικές. Είναι άλλο θέμα δηλαδή το ότι σαν δάσκαλος θέλω και πρέπει να διδάξω και άλλο να «στριμώξω» το παιδί στον τρόπο που συλλογίζεται.

Πόσο εφικτό λοιπόν είναι να αναπτύξεις τη δημιουργική σκέψη από το χώρο των επιστημών και της τεχνολογίας; Είναι. Ειδικά η ρομποτική  και οι  φυσικές  επιστήμες είναι ωραιότατα «γήπεδα» για διδακτική, για ομαδική συζήτηση και επεξεργασία  διαμέσου των σεναρίων φαινομένων και της επίλυσης προβλήματος. Το πως λειτουργεί ένα μηχάνημα συνιστά ένα πρόβλημα προς επίλυση, βάζει το παιδί στη διαδικασία να συνθέσει, να ανακαλέσει, να αναλύσει δεδομένα για να απαντήσει σε ένα ερώτημα.

Ο εκπαιδευτικός που αξιοποιεί  την τεχνολογία προς όφελος του παιδιού είναι εκείνος ο οποίος με τον τρόπο που οργανώνει το «μάθημα» δεν κινείται ανάμεσα στο δίπολο «σωστό – λάθος». Δεν δίνει έτοιμες λύσεις. Δίνει όμως με μέθοδο πληροφορίες, δεδομένα, τρόπους, ώστε να φτάσει το παιδί στην απάντηση μέσα από τις δικές τους λογικές αναπαραστάσεις. Ο δάσκαλος τότε θα διακρίνει ποιες στρατηγικές και χαρακτηριστικά σκέψης έχει το παιδί, τα αναδεικνύει και στη συνέχεια  το εκπαιδεύει  να λύνει προβλήματα πάνω στο δικό του λογικό μονοπάτι. Αυτή είναι η ορθή παιδαγωγική προσέγγιση για καλλιέργεια της γνώσης και όχι για μηχανιστική μάθηση σε όλα τα πεδία, αλλά σ΄ αυτό εδώ ειδικά συνιστά βασική αρχή. Προϋποθέτει από τον εκπαιδευτικό διδακτική τεχνογνωσία  και επαγγελματισμό.

Τεχνολογία και επίλυση προβλήματος

Τι κρίμα όμως ο σύγχρονος ψυχολογικός ορισμός της μάθησης να εμπεριέχει την επίλυση προβλήματος κι εμείς να επιμένουμε να λειτουργούμε (από το νηπιαγωγείο ακόμα) με τρόπο άκαμπτο, δασκαλίστικο και μηχανιστικό.

Η σύγχρονη παιδαγωγική έρευνα ασχολείται και συνδέει τα τελευταία χρόνια την τεχνολογία και τη ρομποτική και τις στρατηγικές που ενεργοποιεί ο άνθρωπος για να κατανοήσει τον κόσμο του. Υπάρχει θεωρία η οποία ξεκίνησε από τη διερεύνηση της δημιουργικής σκέψης στην Αγγλία και προχώρησε σε εμπειρικά σημαντικά δεδομένα μετά από 15 χρόνια ερευνητικής εργασίας. Ονομάζεται possibility thinking (σκέψη των πιθανοτήτων). Τι είναι αυτό; Θα μπορούσαμε να πούμε ότι έχει στο κέντρο της τις απόπειρες ερμηνείας από τα ίδια τα παιδιά, ξεκινώντας από ερωτήσεις του «τι είναι αυτό» μέχρι το «τι θα μπορούσε να γίνει αν;», καθώς και υποθέσεις δημιουργικής φαντασίας, όπως «ας κάνουμε τάχα ότι αυτό είναι…». Έχει κατηγορίες ερωτήσεων και απαντήσεων (π.χ. ερώτηση περιορισμένων πιθανοτήτων – ερώτηση μεγάλου εύρους πιθανοτήτων) και ενδυνάμωση μέσω σεναρίων με παρέμβαση του εκπαιδευτικού (μοντέλο του Cremin et al.,2006).

Πώς θα μπορούσε κανείς να ορίσει μία δημιουργική μαθησιακή δραστηριότατα σύμφωνα με την παραπάνω θεωρία;

Με τα εξής χαρακτηριστικά:

Υποκειμενικότητα (το παιδί ως υποκείμενο)
Χειραφέτηση
Δουλειά από κάτω προς τα πάνω
Συμμετοχικότητα
Διαφωνία
Δράση
Ανταλλαγή ιδεών
Αυτός ο τρόπος βοηθά το μαθητή να φτιάξει δικές του στρατηγικές στη μαθησιακή διαδικασία και η τεχνολογία δεν γίνεται να διδάσκεται αλλιώς.

Διάκριση με το διαδίκτυο

Το διαδίκτυο συνιστά  άλλο ζήτημα  του πεδίου μέσα στο οποίο συζητάμε. Σε όλες τις μορφές εθισμού, ότι και αν αφορά αυτός, όπως το διαδίκτυο ή τη χρήση ουσιών ή τα θέματα διατροφής, έχει διαπιστωθεί ότι είναι καταλυτικός παράγοντας η οικογένεια σε συνδυασμό και με άλλους βιολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Όμως αυτό που θα μπορούσα να πω εγώ με σιγουριά από τη θέση του εκπαιδευτικού προσχολικής ηλικίας είναι ότι η ανθρώπινη αλληλεπίδραση στα παιδιά και στα πρώτα χρόνια της ζωής τους είναι δείκτης ανάπτυξης. Οι εμπειρίες διαμορφώνουν τον εγκέφαλο, ο εγκέφαλος είναι ένα προσαρμόσιμο όργανο και οι δομές του χτίζονται μέσα από τις αλληλεπιδράσεις των παιδιών και ειδικά με συνομήλικους.

Μετάφραση: το παιχνίδι και η επικοινωνία μεταξύ των παιδιών πρέπει  να βρίσκεται στην κορυφή της ιεράρχησης των αναγκών του. Και φυσικά θα μπορούσε αυτό να συμβεί ΚΑΙ μέσα από ομαδικά προγράμματα τεχνολογίας ή ρομποτικής, αλλά όχι μόνο μέσα από αυτά. Το μη δομημένο ελεύθερο παιχνίδι είναι ανεκτίμητης αξίας αγαθό για το παιδί.

Η τεχνολογία και οι φυσικές επιστήμες στο Σχολείο

Μέσα από την εμπειρία λοιπόν αυτής της δουλειάς και τις συνεργασίες με ειδικούς της τεχνολογίας πάνω σε εκπαιδευτικά προγράμματα τα οποία υλοποίησα, μέσα από τους προβληματισμούς, τους πειραματισμούς και την αξιολόγηση, διαμορφώθηκε και η άποψή μου για το ζήτημα της τεχνολογίας στο σχολείο, είτε αυτή διδάσκεται ως αντικείμενο είτε αποτελεί το μέσο για διδασκαλία. Σε κάθε περίπτωση η κοινή συνιστώσα, ο παρονομαστής πρέπει να είναι η παιδαγωγική. Παιδαγωγική δεν εννοώ μια τρυφερή – παιγνιώδη  προσέγγιση για τα παιδιά (γιατί συνηθίζεται και αυτό από μόνο του να το λέμε παιδαγωγική προσέγγιση), αλλά ευθύνη απέναντι στο παιδί. Ευθύνη να το διδάξουμε με σκοπό και στόχους, αλλά μέσα απ’ αυτό που αναγνωρίζει κι εκείνο αναγκαίο για τον εαυτό του. Γιατί να είναι ωφέλιμο δηλαδή ένα project τεχνολογίας αν δεν το συνδέσεις και με τη χρήση στη ζωή, με την πραγματικότητα και την καθημερινότητα των παιδιών; Αν δεν κάνεις αξιολόγηση τους δουλειάς σου; Αν δε ξέρεις από πριν πού θες να πας με τη γνώση; Γιατί να έχει ανάγκη το παιδί να μάθει αυτό που θα του διδάξω και πως θα του φανεί ωφέλιμο;

Συχνά βλέπουμε προγράμματα με παιδαγωγικό σκοπό, αλλά όχι σε ένα συνεχές, αποσπασματικά. Μια δραστηριότητα που δεν έχει σαφή και συνεκτικό σκοπό, ένα μάθημα ρομποτικής το οποίο καταλήγει  μια χειροτεχνία που θα πάρει μαζί του το παιδί στο σπίτι, ένα πείραμα που δεν θα βγάλει λάθη  πάρα μόνο αξιώματα. Αυτές οι δήθεν βιωματικές αλληλεπιδραστικές πρακτικές δεν προωθούν την αληθινή γνώση.

Άλλοι εκπαιδευτικοί στον αντίποδα, ακουμπάνε χωρίς ευθύνη σε κλισέ τύπου «τί να κάνουμε; είναι μια κοινωνική πραγματικότητα» ή αφοριστικά, όπως «πφφ… διαβολομηχανήματα και εξαρτήσεις, δεν τα θέλω στην τάξη μου, καταστρέφουν τον εγκέφαλο, τη δημιουργικότητα κλπ», ενώ οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι σε μια οξύμωρη λειτουργία τους στην τάξη δεν υλοποιούν δραστηριότητες που να καλλιεργούν την κριτική σκέψη και τη δημιουργία.

Άλλη μια πολύ βολική θέση που ακούω συχνά είναι η μη τεχνογνωσία του αντικειμένου. Όλο το βάρος πέφτει στην ειδικότητα. Ωραία λοιπόν δεν είμαι  καθηγήτρια τεχνολογίας, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι δεν είμαι σε θέση να καταλάβω σε τι βοηθιέται η όποια δεξιότητα καλλιεργεί ένα παιδί όταν ασχολείται μ’ ένα έργο, ή να ορίσω σε συνεργασία με τον ειδικό το σκοπό και  τη στοχοθεσία του έργου. Αυτά είναι η επαγγελματική και ηθική υποχρέωση του εκπαιδευτικού.

Έχουμε μάθει να μην παίρνουμε την ευθύνη ως πολίτες, ως γονείς κι ακόμη χειρότερα ως δάσκαλοι. Ειδικά οι εκπαιδευτικοί έχουν συνηθίσει να λειτουργούν σε ρόλο εκτελεστικό, δίχως πρωτοβουλία, ευθύνη, αξιολόγηση, επίγνωση και ρίσκο. Η ευθύνη όμως και η επίγνωση ισχύουν και για τους γονείς, αλλά με  μια άλλη πραγματιστική διάσταση.

Τι κάνω σαν γονιός όταν πρέπει να επιλέξω πρόγραμμα εκτός σχολείου;

Δεν είμαι ειδικός, δεν μπορώ να γνωρίζω τα πάντα, ούτε είναι λογικό να παρεμβαίνω στη δουλειά αυτού που διδάσκει ή του ειδικού αλλά έχω την ηθική υποχρέωση να με ενδιαφέρει να μάθω τι θα αποκομίσει το παιδί μου απ’ αυτή τη δραστηριότητα. Ίσως δεν ξέρω από τεχνολογία, αλλά είναι πολύ απλό να απευθύνω στον εκπαιδευτή αυτήν την ερώτηση. Και πιστέψτε με ακόμη κι αν δε γνωρίζετε από τεχνολογία θα μπορέσετε να διακρίνετε τον εκπαιδευτή και τον παιδαγωγό ο οποίος έχει πρόταση για το παιδί σας και όχι γενικόλογες θεωρίες.

Η τεχνολογία είναι έννοια, είναι το μέσον για τη γνώση και την ευχαρίστηση και όχι ο σκοπός. Έτσι ήταν πάντα στην ανθρώπινη ιστορία, έτσι είναι και τώρα. Και το μολύβι με το οποίο επικοινωνούσαν οι άνθρωποι μέσα από το γραπτό λόγο μια μηχανή ήταν που την εφηύρε ο άνθρωπος γιατί η ανάγκη τον οδήγησε να την επινοήσει. «Το υλικό της (τεχνολογίας) είναι καινούριο μέσον και θα είναι αντίστοιχο με την εφεύρεση της γραφής. Η ανερχόμενη γενιά  ενώνεται μαζικά πλέον στον κόσμο των σημείων» (Χριστιανόπουλος Κ., 2016)

Η επίγνωση αυτής της απλής αλήθειας θα μας κρατήσει σε μια ισορροπία, κυρίως δεν θα χάσουμε τον παιδαγωγικό προσανατολισμό μας και θα αποφύγουμε ακρότητες θεοποίησης ή δαιμονοποίησης της τεχνολογίας.

Κάθε άτομο στην κοινωνία παίρνει μέρος στη δόμηση του μέλλοντος της κουλτούρας της οποίας αποτελεί κομμάτι ακόμη κι αν αυτή η ευθύνη είναι συλλογική.

Ας μείνουμε λοιπόν online (ενεργοί) σ’ αυτό το γίγνεσθαι.

Το άρθρο βασίζεται σε ομιλία για την εκδήλωση «Μαμά, θα μου μάθεις να είμαι online;», του Tina’s Lab,  που πραγματοποιήθηκε στο ΦΡΟΥΡΙΟ Λάρισας, στις 27 Μαρτίου 2018

The post Η τεχνολογία στην εκπαίδευση σήμερα appeared first on ΚΑΘΑΡΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΙΑ.

Στην κατεύθυνση αυτή, η κατανόηση των μηχανικών και ηλεκτρικών μερών των ρομποτικών συστημάτων ακολουθεί η σύνθεση μηχανών με σκοπό την εκτέλεση ενεργειών. Πιο συγκεκριμένα το θέμα που επιλέξαμε είναι το ρομποτικό δωμάτιο. Τι είδους συσκευές μπορούμε να κατασκευάσουμε στο δωμάτιο μας με βάση τις γνώσεις μας για την αύξηση της λειτουργικότητας και την ψυχαγωγία στην καθημερινότητα μας;

Πολλές φορές τα παιδιά σε συζητήσεις μετά την παρατήρηση μηχανημάτων κάνουν προεκτάσεις στο δικό τους κόσμο προσπαθώντας να μεταφέρουν τη λειτουργικότητα των όσων έμαθαν στη δική τους πραγματικότητα. Αποφασίσαμε λοιπόν να εργαστούμε σε ομάδες με σκοπό την κατασκευή χρήσιμων  μηχανών για το δωμάτιο μας: Κάδος σκουπιδιών με αισθητήρα κίνησης, ηλιακό ρολόι που μας υπενθυμίζει την χρήση της οδοντόβουρτσας ως πρώτη ενέργεια της ημέρας, μηχανή που στριφογυρίζει τις ζωγραφιές μας και ανακατεύει τα χρώματα, είναι κάποια από αυτά.

Τα παιδιά είδαν στην πράξη τη χρήση των εξαρτημάτων που έχουν μάθει και την ολοκλήρωση των ιδεών τους. Η χαρά και η έκπληξη ήταν μεγάλη. Έτσι με πρακτικό τρόπο ανοίγει ο δρόμος της υλοποίησης με συνθετικό τρόπο των πρώτων μηχανών και αυτή η διαδικασία είναι επαναλαμβανόμενη με αυξανόμενη πολυπλοκότητα εξαρτημάτων και ενεργειών.

The post Οι ιδέες και κατασκευές μας ταξίδεψαν με την Τίνα Μιναρετζή – Tina’s Lab στο Athens Science Festival appeared first on ΚΑΘΑΡΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΙΑ.

Η παρουσίαση φιλοξενήθηκε στην κεντρική αίθουσα του Φρουρίου με ομιλήτριες τις Τίνα Μιναρετζή και Αρχοντία Καθάριου.

Παράλληλα, στην εξωτερική αίθουσα πολλαπλών χρήσεων, τα παιδιά είχαν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Ζωγραφηγήσεις με τη Λήδα» από τη Λήδα Βαρβαρούση. Πρόκειται για ένα οπτικοακουστικό πρόγραμμα, ένας «ζωντανός» κινηματογράφος, με τη συμμετοχή των παιδιών, στο οποίο η καλλιτέχνης αφηγείται μια ιστορία ενώ ταυτόχρονα τη σχεδιάζει σε μεγάλη επιφάνεια, σε χαρτί ή άλλο υλικό, πάνω στον τοίχο χρησιμοποιώντας παραστατικά στοιχεία.

Στην εκδήλωση αυτή συζητήθηκε η συμβολή της χρήσης της τεχνολογίας στην εκπαίδευση και τη ζωή των παιδιών προσχολικής και της πρώτης σχολικής ηλικίας. Ειδικότερα::

• Προγράμματα τεχνολογίας στη ζωή των παιδιών μας. Πως μπορούμε να διαχειριστούμε τη νέα αυτή πραγματικότητα; «Τι εννοούμε, τι επιδιώκουμε και γιατί;».
• Η τεχνολογία αλλάζει τον κόσμο και τις ζωές των ανθρώπων – παιδιών & ενηλίκων – με εκθετικούς ρυθμούς, ανοίγοντας νέους δρόμους δημιουργίας και ανάπτυξης και αποτελεί μέρος του πολιτισμού και της καθημερινότητας μας.
• Τα παιδιά αλληλεπιδρούν καθημερινά με τις συσκευές και με το περιεχόμενο τους, με ρομποτικούς εξοπλισμούς από γνωστές εταιρίες παιχνιδιών. Η ισχυρή επιθυμία και το όλο και αυξανόμενο ενδιαφέρον τους για δραστηριότητες με αυτό το περιεχόμενο είναι πλέον ένα κοινωνικό δεδομένο.
• Όλα αυτά δημιουργούν στους ενήλικες αντιφατικά ερωτήματα ως προς την ωφελιμότητα, την καταλληλότητα, την χρήση, την υπερ-χρήση, την εξάρτηση, την αποτελεσματικότητά της, όχι μόνο στην εκπαίδευση αλλά και στον προσδιορισμό της κοινωνικής ταυτότητας των παιδιών, καθώς η χρήση της τεχνολογίας συνιστά πλέον μια βασική δεξιότητα επιβίωσης και λειτουργίας του σύγχρονου ανθρώπου.
• Η τεχνογνωσία των ειδικών, το μέτρο και τα όρια στη χρήση συσκευών, η επίβλεψη και η εποπτεία, το ποιοτικό υλικό, η σωστή εφαρμογή του και η σύνδεση με εκπαιδευτικές διαδικασίες, η αξιοποίηση του στο Αναλυτικό Πρόγραμμα, η διδασκαλία με παιδαγωγικό σκοπό, είναι απαραίτητα συστατικά μιας διαχείρισης ωφέλιμης για τους μαθητές και τα παιδιά γενικότερα.
• Με ρεαλισμό, σύνεση και ενημέρωση οι γονείς μπορούν και οφείλουν να διαχειριστούν τη νέα αυτή πραγματικότητα.
• Ποιές είναι οι επικίνδυνες ενδείξεις στην συμπεριφορά και λειτουργία των παιδιών; Ποια είναι τα κριτήρια επιλογής των ηλεκτρονικών εφαρμογών ποιος είναι ο ρόλος του εκπαιδευτικού; Και το σημαντικότερο: πώς όλα αυτά μπορούν, αν αξιοποιηθούν σωστά, να καλλιεργήσουν κοινωνικές στρατηγικές και δεξιότητες και όχι απομόνωση και απόσυρση όπως πιστεύουν πολλοί;

Το πλήρες κείμενο της ομιλίας της Αρχοντίας Καθάριου μπορείτε να το διαβάσετε εδώ και το βίντεο της ομιλίας μπορείτε να το δείτε εδώ.

The post «Μαμά, θα μου μάθεις να είμαι online;» appeared first on ΚΑΘΑΡΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΙΑ.

Και είμαι εδώ όχι μόνο για να τεκμηριώσω μια άποψη αλλά και για να θέσω έλλογα ερωτηματικά και τους δικούς μου αστερίσκους σ’ αυτήν.

Το πεδίο της τεχνολογίας και των εκπαιδευτικών προγραμμάτων, με αυτήν σαν αντικείμενο, είναι αδιαμφισβήτητα μια νέα ισχυρή τάση η οποία πλέον έχει και διαστάσεις μαζικής υπερπροσφοράς και κατανάλωσης.

Παντού ακούμε για προγράμματα τεχνολογίας, εργαστήρια με αντικείμενο την τεχνολογία ή τη ρομποτική. Από την άλλη, τα παιδιά από τις πολύ μικρές ηλικίες δείχνουν ένα έντονο ενδιαφέρον για τις ηλεκτρονικές συσκευές και η εξοικείωση μαζί τους είναι σαν να υπάρχει μια νομοτελειακή σχέση του αντικειμένου με την ύπαρξη και τη λειτουργία τους.

Τι συμβαίνει αλήθεια; Το σίγουρο είναι ότι οι επιθυμίες προκύπτουν από την ανθρώπινη ανάγκη, ο άνθρωπος δηλαδή επιθυμεί να μάθει εκείνο που έχει νόημα για εκείνον.

Η νέα κοινωνική πραγματικότητα ορίζει τη χρήση της τεχνολογίας όχι μόνο σαν θεμελιώδη δεξιότητα επιβίωσης και αυτονομίας, αλλά και ως προσόν που δίνει στο άτομο ταυτότητα, ενώ αποτελεί και προϋπόθεση κοινωνικής ένταξης στις ομάδες των συνομηλίκων.

Εγώ όμως δεν είμαι εδώ για να κάνω κοινωνιολογική ερμηνεία, αλλά για να δούμε συνθετικά την κοινωνική πραγματικότητα και πώς παντρεύεται αυτή η δυναμική τάση με την εκπαίδευση

Είμαι καλεσμένη και σαν συνεργάτιδα της Τίνας Μιναρετζή εδώ και  5 χρόνια. Όταν πρωτοήρθε στο σχολείο, μου έδειξε τότε την πρώτη της δουλειά, ένα website για μικρά παιδιά. Παρότι λοιπόν κι εγώ όπως αρκετοί της γενιάς μου ανήκω στους «μετανάστες» ή καλύτερα στους «τουρίστες» του πεδίου, σε σχέση με τις νέες γενιές των «ιθαγενών» σ’ αυτήν, δε σας κρύβω ότι εντυπωσιάστηκα από το δημιούργημα της: ένα ηλεκτρονικό μαθησιακό περιβάλλον, νοικοκυρεμένο, με γνωστικές περιοχές έτσι όπως ένα curriculum θα προέβλεπε, με διαβάθμιση δυσκολίας και κατηγοριοποίηση έργων ανάλογα με την ηλικία. Είδα σεβασμό στο παιδί και παιδαγωγική προσέγγιση από έναν άνθρωπο που δεν είχε σχέση με την παιδαγωγική, αλλά όπως φάνηκε στην πορεία είχε και έχει με τη διδακτική. Γιατί μόνο όταν υπάρχει προβληματισμός για το τι και το πώς θα διδάξω υπάρχει προϋπόθεση για καλλιέργεια της γνώσης.

Αναδρομή της δουλειάς  μας

Στη συνέχεια δημιουργήσαμε από κοινού ένα πρόγραμμα παιχνιδιού σε θεματικές ενότητες που τα παιδιά είχαν διδαχθεί στην τάξη. Είδαμε ότι τα  παιδιά επέκτειναν και γενίκευαν τη γνώση. Όταν λέμε γενίκευση εννοούμε ότι το παιδί συνδέει τις νέες γνώσεις και με άλλες εκφάνσεις της ζωής του σε άλλα πλαίσια, με άλλες απαιτήσεις. Το τεχνολογικό εργαλείο δηλαδή το tablet ήταν για τα παιδιά μοχλός κινητοποίησης και έκφρασης, αφού πριν τη χρήση του εργαλείου και την εκτέλεση έργων στο tablet , προηγούνταν δραματοποίηση και ομαδικές δραστηριότητες παιχνιδιού. Το πρόγραμμα ενίσχυσε τα συνεσταλμένα παιδιά αφού με κίνητρο το τεχνολογικό εργαλείο  συμμετείχαν στη δραστηριότητα έκφρασης και ρόλων που προηγούνταν. Στη συνέχεια εξελίξαμε το περιεχόμενο συνδέοντας το όχι μόνο με μαθησιακές ενότητες αλλά και με παιδαγωγικούς στόχους. Δημιουργήσαμε δείκτες αξιολόγησης, όπως η συνεργασία, η λεκτική αλληλεπίδραση, ο συλλογισμός κ.α.

Τη φετινή χρόνια εισάγαμε τη ρομποτική και την τεχνολογία σε συνδυασμό με τη γενικότερη μεθοδολογική προσέγγιση του σχολείου μας.

Ποια είναι αυτή;

Tα δικά μας παιδιά εργάζονται όχι μόνο στη μεγάλη ομάδα (ο γνωστός κύκλος, βλ. παρεούλα), όπου συνηθίζεται να μιλούν ένα-δυο παιδιά και τα άλλα να είναι αμέτοχα (για τους δικούς του λόγους φυσικά το καθένα), αλλά δουλεύουν έργα που τους ανατίθενται και επιλύουν προβλήματα σε μικρές ομάδες. Κρίνουν, συγκρίνουν, επιχειρηματολογούν, κάνουν λεκτικά debates, καταλήγουν σε συμπεράσματα και τα παρουσιάζουν στις άλλες ομάδες. Εκπαιδεύονται να αναπτύξουν τις δικές τους συλλογιστικές στρατηγικές. Η μάθηση για εμάς δε φυτεύεται, καλλιεργεί τον εσωτερικό σπόρο με την τεχνογνωσία των εκπαιδευτικών.

Μ’ αυτή τη λογική θέλαμε το εργαστήριο της ρομποτικής να μην ήταν μια αποσπασματική δράση, αλλά κομμάτι της καθημερινής εκπαιδευτικής μας λειτουργίας και σε μια σχέση συνέργειας  και συνέχειας μ’ αυτήν για να έχουμε  αποτέλεσμα.

Και πόσο πιο ιδανικό πεδίο για να αναπτύξεις τη δημιουργική σκέψη από το χώρο των επιστημών και της τεχνολογίας; Ειδικά η ρομποτική  και οι  φυσικές  επιστήμες είναι ωραιότατα «γήπεδα» για διδακτική διαμέσου των σεναρίων και της επίλυσης προβλήματος. Κι εδώ θα σταθώ στο σημαντικό ρόλο του εκπαιδευτικού μέσα από τη δική μου παιδαγωγική προσέγγιση, ειδικά των τελευταίων χρόνων της δραστηριότητάς μου, η οποία μ’ έβαλε μέσα από τις ερευνητικές και ακαδημαϊκές υποχρεώσεις μου σε αρκετές τάξεις σχολείων και ειδικά νηπιαγωγείων. Στα σχολεία μας δεν υπάρχει επίλυση προβλήματος στο πεδίο της διδασκαλίας και στην εφαρμογή των αναλυτικών προγραμμάτων, δεν υπάρχουν επεξεργασία και στρατηγικές του παιδιού, μόνο manuals για το σωστό και το λάθος. Δεν υπάρχει ελιγμός, διαχείριση, ανάπτυξη συζήτησης. Είναι άλλο θέμα  το ότι σαν δάσκαλος  θέλω  και πρέπει να διδάξω και  άλλο να στριμώξω το παιδί στον τρόπο που συλλογίζεται. Τι κρίμα όμως , ο σύγχρονος ορισμός της μάθησης εμπεριέχει την επίλυση προβλήματος κι εμείς επιμένουμε να λειτουργούμε από το νηπιαγωγείο ακόμα με τρόπο άκαμπτο και μηχανιστικό.

Ο εκπαιδευτικός που αξιοποιεί προς όφελος του παιδιού τη διδακτική δραστηριότητα είναι εκείνος ο οποίος με τον τρόπο που οργανώνει το «μάθημα» δεν υπάρχει το δίπολο «σωστό-λάθος». Δε δίνει έτοιμες λύσεις. Δίνει  πληροφορίες ,τρόπους, μέθοδο ώστε να φτάσει το παιδί στην απάντηση μέσα από τις δικές τους στρατηγικές. Αυτήν είναι η δική μας παιδαγωγική προσέγγιση.

Το θέμα φυσικά δεν είναι μόνο πώς θα εκμαιεύσουμε ερωτήσεις και απαντήσεις, αλλά πού θα τις πάμε αυτές, τι θα κάνουμε μ’ αυτές.

Υπάρχει  θεωρία η οποία ξεκίνησε από την διερεύνηση της δημιουργικής σκέψης στην Αγγλία και προχώρησε σε εμπειρικά σημαντικά δεδομένα μετά από 15 χρόνια ερευνητικής εργασίας. Ονομάζεται possibility thinking (σκέψη των πιθανοτήτων).

Τι είναι αυτό; Θα μπορούσαμε να πούμε ότι έχει στο κέντρο της τις απόπειρες ερμηνείας από τα ίδια τα παιδιά, ξεκινώντας από ερωτήσεις του «τι είναι αυτό» μέχρι το «τι θα μπορούσε να γίνει αν;», καθώς και υποθέσεις δημιουργικής φαντασίας, όπως «ας κάνουμε τάχα ότι αυτό είναι…» Έχει κατηγορίες ερωτήσεων και απαντήσεων (π.χ. ερώτηση περιορισμένων πιθανοτήτων-ερώτηση μεγάλου εύρους πιθανοτήτων) και ενδυνάμωση μέσω σεναρίων με παρέμβαση του εκπαιδευτικού (μοντέλο του Cremin et al.,2006).

Πως θα μπορούσε κανείς να ορίσει μία  δημιουργική μαθησιακή δραστηριότατα σύμφωνα με την παραπάνω θεωρία;

Με τα εξής χαρακτηριστικά:

• Υποκειμενικότητα (το παιδί ως υποκείμενο)
• Χειραφέτηση
• Δουλειά από κάτω προς τα πάνω
• Συμμετοχικότητα
• Διαφωνία
• Δράση
• Ανταλλαγή ιδεών
• Αυτή είναι και η δομή ενός μαθήματος τεχνολογίας

Αυτός ο τρόπος βοηθά τον μαθητή να φτιάξει δικές του στρατηγικές στη μαθησιακή διαδικασία και η τεχνολογία δεν γίνεται να διδάσκεται αλλιώς.

Διάκριση με το διαδίκτυο

Το διαδίκτυο συνιστά  άλλο θέμα του πεδίου μέσα στο οποίο συζητάμε. Σε όλες τις μορφές εθισμού, ότι και αν αφορά αυτός, όπως το διαδίκτυο ή τη χρήση ουσιών ή τα θέματα διατροφής, έχει διαπιστωθεί ότι είναι καταλυτικός παράγοντας η οικογένεια σε συνδυασμό και με άλλους βιολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Όμως αυτό που θα μπορούσα να πω εγώ με σιγουριά από τη θέση του εκπαιδευτικού προσχολικής ηλικίας είναι ότι η ανθρώπινη αλληλεπίδραση στα παιδιά και στα πρώτα χρόνια της ζωής τους είναι δείκτης ανάπτυξης. Οι εμπειρίες διαμορφώνουν τον εγκέφαλο, ο εγκέφαλος είναι ένα προσαρμόσιμο όργανο και οι δομές του χτίζονται μέσα από τις αλληλεπιδράσεις των παιδιών και ειδικά με συνομήλικους.

Μετάφραση: το παιχνίδι και η επικοινωνία μεταξύ των παιδιών πρέπει  να βρίσκεται στην κορυφή της ιεράρχησης των αναγκών του. Και φυσικά θα μπορούσε αυτό να συμβεί ΚΑΙ μέσα από ομαδικά προγράμματα τεχνολογίας ή ρομποτικής  αλλά όχι μόνο μέσα από αυτά. Το μη δομημένο ελεύθερο παιχνίδι είναι ανεκτίμητης αξίας αγαθό για το παιδί της προσχολικής ηλικίας.

Σωστοί επαγγελματίες και αναγνώριση τους από τους γονείς με ποιοτικά απλά κριτήρια

Μέσα από την εμπειρία λοιπόν αυτής της δουλειάς και της  συνεργασίας, από τους προβληματισμούς, τις δοκιμές, τους πειραματισμούς και την αξιολόγηση, διαμορφώθηκε και η άποψή μου για το ζήτημα της τεχνολογίας στο σχολείο, είτε αυτή διδάσκεται ως αντικείμενο, είτε αποτελεί το μέσο για διδασκαλία. Σε κάθε περίπτωση η κοινή συνιστώσα, ο παρονομαστής πρέπει να είναι η παιδαγωγική. Παιδαγωγική δεν εννοώ μια τρυφερή προσέγγιση για τα παιδιά (γιατί συνηθίζεται και αυτό από μόνο του να το λέμε παιδαγωγική προσέγγιση), αλλά ευθύνη απέναντι στο παιδί. Ευθύνη να το διδάξουμε με σκοπό και στόχους, αλλά μέσα απ’ αυτό που αναγνωρίζει κι εκείνο αναγκαίο για τον εαυτό του. Ο επαγγελματίας δάσκαλος-εκπαιδευτής-παιδαγωγός μπορεί να το διακρίνει αυτό. Συχνά επίσης βλέπουμε προγράμματα με παιδαγωγικό σκοπό,  αλλά όχι σε ένα συνεχές, αποσπασματικά. Κανείς σχεδόν δεν προβληματίζεται για το πού θέλουμε να πάει το πράγμα; Τι να σου κάνει δηλαδή ένα project τεχνολογίας αν δεν το συνδέσεις και με τη χρήση στη ζωή, με την πραγματικότητα και την καθημερινότητα των παιδιών; Αν δεν κάνεις αξιολόγηση τους δουλειάς σου; Άλλοι πάλι στον αντίποδα, ακουμπάνε χωρίς ευθύνη σε κλισέ τύπου «τί να κάνουμε; είναι μια κοινωνική πραγματικότητα» ή αφοριστικά, όπως «πφφ… διαβολομηχανήματα και εξαρτήσεις, δεν τα θέλω στην τάξη μου, καταστρέφουν τον εγκέφαλο, τη δημιουργικότητα κλπ», ενώ οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι σε μια οξύμωρη λειτουργία τους στην τάξη δεν υλοποιούν δραστηριότητες που να καλλιεργούν την κριτική σκέψη και τη δημιουργία.

Άλλη μια πολύ βολική  θέση  που ακούω συχνά είναι η μη τεχνογνωσία του αντικειμένου. Όλο το βάρος πέφτει στην ειδικότητα. Ωραία λοιπόν δεν είμαι  καθηγητής τεχνολογίας, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι δεν είμαι σε θέση να καταλάβω σε τι βοηθιέται η όποια δεξιότητα καλλιεργεί ένα παιδί όταν ασχολείται μ’ ένα έργο, ή να ορίσω  σε συνεργασία με τον ειδικό το σκοπό και  τη στοχοθεσία του έργου. Αυτά είναι η επαγγελματική και ηθική υποχρέωση του εκπαιδευτικού.

Έχουμε μάθει να μην παίρνουμε την ευθύνη ως πολίτες, ως γονείς κι ακόμη χειρότερα ως δάσκαλοι. Ειδικά οι εκπαιδευτικοί έχουν συνηθίσει να λειτουργούν σε ρόλο εκτελεστικό, δίχως πρωτοβουλία, ευθύνη, αξιολόγηση, επίγνωση και  ρίσκο. Η ευθύνη όμως και η επίγνωση ισχύουν και για εσάς τους γονείς, αλλά με  μια άλλη πραγματιστική διάσταση.

Τι κάνω σαν γονιός όταν πρέπει να επιλέξω πρόγραμμα;

Δεν είμαι ειδικός, δεν μπορώ να γνωρίζω τα πάντα, ούτε είναι λογικό να παρεμβαίνω στη δουλειά του εκπαιδευτικού ή του ειδικού αλλά έχω την ηθική υποχρέωση να με ενδιαφέρει να μάθω τι θα αποκομίσει το παιδί μου απ’ αυτή τη δραστηριότητα. Ίσως δεν ξέρω από τεχνολογία, αλλά είναι πολύ απλό να απευθύνω στον εκπαιδευτή αυτήν την ερώτηση. Και πιστέψτε με ακόμη κι αν δε γνωρίζετε από τεχνολογία θα μπορέσετε να διακρίνετε τον εκπαιδευτή και τον παιδαγωγό ο οποίος έχει πρόταση για το παιδί σας και όχι γενικόλογες  θεωρίες.

Η τεχνολογία είναι έννοια, είναι το μέσον για τη γνώση και την ευχαρίστηση και όχι ο σκοπός. Έτσι ήταν πάντα στην ανθρώπινη ιστορία, έτσι είναι και τώρα. Η επίγνωση αυτής της απλής αλήθειας θα μας κρατήσει σε μια ισορροπία, κυρίως δεν θα χάσουμε τον παιδαγωγικό προσανατολισμό μας και θα αποφύγουμε ακρότητες θεοποίησης ή δαιμονοποίησης της τεχνολογίας.

Θα κλείσω με ένα απόσπασμα από το βιβλίο του ψυχίατρου-παιδοψυχίατρου κ. Κρίτωνα Χριστιανόπουλου “Πώς να μην μεγαλώνετε τα παιδιά σας” :

«Κάθε άτομο στην κοινωνία παίρνει μέρος στη δόμηση του μέλλοντος της κουλτούρας της οποίας αποτελεί κομμάτι ακόμη κι αν αυτή η ευθύνη είναι συλλογική. Το υλικό της (τεχνολογίας) είναι καινούριο μέσον και θα είναι αντίστοιχο με την εφεύρεση της γραφής. Η ανερχόμενη γενιά  ενώνεται μαζικά πλέον στον κόσμο των σημείων»

Ας μείνουμε λοιπόν online (ενεργοί) σ’ αυτό το γίγνεσθαι.

Αρχοντία Καθάριου

Νηπιαγωγός – ΜΠΣ «Ψυχοπαιδαγωγική της ένταξης» ΑΠΘ

Ομιλία που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Μαμά, θα μου μάθεις να είμαι online;», στο ΦΡΟΥΡΙΟ Λάρισας, στις 27 Μαρτίου 2018        

The post «Μαμά, θα μου μάθεις να είμαι online;» appeared first on ΚΑΘΑΡΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΙΑ.

The post ipaizo summer school appeared first on ΚΑΘΑΡΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΙΑ.

Μαζί μας οι συνεργάτες «Δημιουργική Πόρτα» (πολυχώρος δημιουργικής έκφρασης), Σοφία Ζουμπά (γυμνάστρια) και Τίνα Μιναρετζή (εργαστήριο τεχνολογίας και φυσικών επιστημών ipaizo).

The post Τμήμα δημιουργικής απασχόλησης το μήνα Ιούλιο appeared first on ΚΑΘΑΡΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΙΑ.

Επιπλέον ενημερώθηκαν οι γονείς για τη συμμετοχή και παρουσία τωνν παιδιών τους στο πρόγραμμα εκμάθησης αθλητικών δραστηριοτήτων και στο πρόγραμμα δραστηριοτήτων γαλλικής γλώσσας και πολιτισμού.

Παράλληλα προβλήθηκε δουλειά των παιδιών του εργαστηρίου ipaizo, στην οποία τα παιδιά δημιούργησαν πέντε ιστορίες με τη γλώσσα προγραμματισμού scratch.

The post Επίδοση φακέλων και αναμνηστικών appeared first on ΚΑΘΑΡΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΙΑ.

The post Εργαστήρι Τεχνολογίας και Ανάπτυξης του Δημιουργικού Νου appeared first on ΚΑΘΑΡΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΙΑ.